Czym są Karty Krytycznego Myślenia?
Karty Krytycznego Myślenia to kolejna część zestawu materiałów edukacyjnych projektu Young Democracy. Tworzyliśmy je z myślą o bezpiecznym i odpowiedzialnym korzystaniu z sieci, weryfikowaniu informacji i budowaniu własnego zdania. Karty sprawdzą się na zajęciach lekcyjnych i warsztatowych, a także w rękach każdego, kto chce ćwiczyć zadawanie trafnych pytań i myśleć krytycznie każdego dnia.
Zestaw obejmuje 33 błędy poznawcze w dwóch taliach. Ten sam błąd ma w obu taliach ten sam numer karty:
- Błędy poznawcze – opis błędu i przykłady z codziennego życia,
- Pytania i działania – pytania, które pomagają rozpoznać błąd, i podpowiedzi, co z tym zrobić.
Jak pracować z kartami?
Karty Krytycznego Myślenia to narzędzie pomocnicze do pracy z dziećmi i młodzieżą. Pomagają rozpoznawać powszechne błędy w rozumowaniu, pułapki poznawcze oraz nielogiczne argumenty w wypowiedziach, mediach i codziennych rozmowach. Oto cztery propozycje ich wykorzystania.
Do ćwiczeń przydadzą się obie talie. „Błędy poznawcze” pomagają rozpoznać błąd, a „Pytania i działania” podpowiadają, jak go sprawdzić i co z nim zrobić. Karty o tym samym numerze dotyczą tego samego błędu.
1. Weryfikacja informacji w mediach
Cel: nauka rozpoznawania błędów logicznych i uproszczeń w treściach internetowych.
Przebieg: Uczestnicy dzielą się na małe grupy i losują po 2–3 karty. Ich zadaniem jest znalezienie w sieci (np. na portalach informacyjnych, w mediach społecznościowych lub komentarzach) przykładów pasujących do wylosowanych kart. Następnie grupy prezentują zebrane materiały i – korzystając z pytań na kartach – ustalają, jak sprostować podane informacje lub przedstawić je w sposób rzetelny.
2. Analiza argumentów w dyskusji
Cel: rozpoznawanie błędów w argumentacji oraz nauka uzasadniania własnego zdania.
Przebieg: Uczestnicy prowadzą debatę na wybrany temat, a wyznaczony obserwator korzysta z talii jako listy kontrolnej. Gdy w rozmowie pojawi się nielogiczny argument (np. powoływanie się na nieznane autorytety lub pomijanie faktów), obserwator wskazuje odpowiednią kartę i odczytuje pytanie pomocnicze. Osoba wypowiadająca się próbuje wtedy skorygować swoją wypowiedź i poprzeć ją dowodami.
3. Korekta przekazu informacyjnego
Cel: dbanie o precyzję wypowiedzi i unikanie uogólnień trudnych do zweryfikowania.
Przebieg: Zespoły przygotowują krótki tekst informacyjny lub projekt plakatu na dany temat. Przed zaprezentowaniem pracy losują 3 karty i sprawdzają, czy w ich projekcie nie pojawiły się opisane tam uchybienia (np. ignorowanie ryzyka lub skupianie się wyłącznie na skrajnych przypadkach). Po wprowadzeniu poprawek grupy przedstawiają gotowy materiał i wskazują, jakich uchybień udało im się uniknąć.
4. Planowanie własnych działań
Cel: stosowanie zasad krytycznego myślenia w codziennych decyzjach.
Przebieg: Każdy uczestnik wybiera z talii 1–2 karty przedstawiające błędy, które sam najczęściej popełnia, i na podstawie zawartych tam wskazówek układa dla siebie 3 proste zasady postępowania (np. „Zanim podam informację dalej, sprawdzę jej źródło” lub „Przed podjęciem decyzji wysłucham osoby o odmiennym zdaniu”).
To tylko kilka inspiracji. Jeśli masz własny pomysł na wykorzystanie kart, napisz do nas: youngdemocracy@edukabe.pl. Chętnie przekażemy go dalej, aby jeszcze więcej osób mogło czerpać z kart jak najwięcej korzyści.
Karty Krytycznego Myślenia – instrukcja (2 strony A4, drukuj dwustronnie)Karty Krytycznego Myślenia – wersja w Przeglądarce
Zmień ustawienia przeglądania, aby bardziej komfortowo korzystać z wersji on-line. Zalecamy ustawienie: SinglePageMode i Full Screen.
Karty Krytycznego Myślenia – do pobrania do DRUKU:
Każdy plik z kartami zawiera przód i tył każdej karty oraz kartę powitalną – drukuj dwustronnie.